برنج

ماهیت برنج (فی ماهیه الأرز)

برنج یکی از گیاهانی است که دانه‌هایش برای پخت غذا به کار می رود و اغلب به صورت کته و یا آبکش و یا گوشت یا شیر طبخ می‌شود. این گیاه، ماده‌ای خوراکی و چندمنظوره است که در زندگی روزمره جایگاه ویژه‌ای دارد.

 

• شرایط رویش برنج:

برنج در مناطقی رشد می‌کند که آفتاب فراوان و آب بسیار دارد. این شرایط برای حیاتش ضروری است، زیرا ساختار این گیاه به گونه‌ای است که به سرعت رطوبت خود را از دست می‌دهد.

• علت نیاز به آب فراوان:

جرم و بافت برنج به دلیل تخلخل زیاد، سریع تجزیه می‌شود. اگر رطوبت کافی به آن نرسد، به سرعت خشک می‌شود، زیرا آب موجود در آن به آسانی تحلیل می‌رود.

• نحوه آبیاری:

آبیاری برنج باید پیوسته و منظم باشد تا جایگزین رطوبتی شود که از دست می‌دهد.

نقش آب و خورشید در رشد

• جذب سریع آب:

آب به سرعت به بخش‌های بالایی گیاه می‌رسد تا خلأ ناشی از تجزیه رطوبت را پر کند. این جذب سریع تنها در صورتی ممکن است که نیروی کشش آب به سمت بالا قوی باشد.

• تأثیر خورشید

این نیرو زمانی تقویت می‌شود که خورشید با قدرت بر گیاه بتابد. به همین دلیل، برنج باید در مکانی باز و بدون سایه قرار گیرد تا نور خورشید به طور کامل به آن برسد.

محدودیت‌های رویش

• عدم رشد در سایه:

به دلیل نیاز شدید برنج به نور خورشید، این گیاه در میان درختان و مناطق سایه‌دار به خوبی رشد نمی‌کند، زیرا تأثیر قوی خورشید برای آن حیاتی است.

• مناطق مناسب:

از این رو، برنج بیشتر در سرزمین‌های گرم و مرطوب مانند هند و دره‌های پرآب می‌روید، جایی که شرایط آب و هوایی با نیازهای طبیعی‌اش هم‌راستاست.

• ویژگی‌های طبیعی برنج

• نیاز به آب و خشکی ذاتی

برنج گیاهی است که با وجود نیاز فراوان به آبیاری، در ذات خود خشک و کم‌آب است و عنصر خاکی (خشکی) در آن غالب است. این ویژگی به دلیل تخلخل زیاد ساختار آن است که آبش به سرعت جذب و تبخیر می‌شود.

تخلخل و تأثیر آن:

به دلیل این تخلخل، جوهر برنج سنگین و متراکم نیست. هرچه آب بیشتری از آن تحلیل رود، خشکی‌اش شدیدتر می‌شود.

 

• تفاوت انواع برنج

برنج مناطق استوایی نظیر هند از دیگر انواع خشک‌تر و خاکی‌تر است، زیرا در مناطق گرم‌تر رشد می‌کند و حرارت شدید، رطوبت آن را بیشتر تبخیر می‌کند و علت خشکی بیشتر، شدت حرارت در این مناطق، تجزیه رطوبت برنج را تسریع می‌کند و آن را به گیاهی با طبیعت خشک‌تر بدل می‌سازد.

• طبیعت (مزاج)
• درجه حرارت و برودت: در درجه دوم خشک و از نظر گرمی و سردی معتدل است.
• تأثیر بر مزاج‌ها:
  • در افراد با مزاج گرم (محرور)، گرمی ایجاد می‌کند.
  • در افراد با مزاج سرد (بارد)، سردی به وجود می‌آورد.
  • به همین دلیل، قدما و اکثر حکمای متأخر، برنج را برای بیماران توصیه نکرده‌اند و آن را بیشتر مناسب افراد سالم دانسته‌اند؛
    1. زیرا در بیماران، ایجاد کیفیات متضاد (گرمی یا سردی نامناسب)
    2. و در افراد سالم، ایجاد کیفیات موافق با مزاج شرط است.
  • البته اختلاف نظر در مورد مزاج آن زیاد است
    • عده‏اى آن را گرم و عده‏اى دیگر سرد و برخى نیز معتدل مى‏دانند ولى در خشکی آن اتفاق نظر دارند
    • اگر برنج را به صورت چلو آبکش درآورند ،کمى سرد است و آب آنکه دور ریخته مى‏شود کمى گرم است. ولى اگر کته کنند یعنى آب آن را نگیرند آن را گرم مى‏دانند.

• نگاهی دقیق تر به اجزای اولیه برنج (طبیعیات)

• عنصرهوا:

عنصر هوا در جوهربرنج باعث سبکی وزن آن می‌شود.

هنگامی که در رطوبت پخته یا خیسانده شود، حجمش بسیار افزایش می‌یابد، زیرا رطوبت به آسانی در ساختار متخلخلش نفوذ می‌کند.

• تأثیر تخلخل بر خون‌سازی:

به دلیل همین تخلخل، برنج خون زیادی در بدن تولید نمی‌کند،

زیرا فاقد لدونه (نرمی و انعطاف) و لزوجت (چسبندگی) است که این دو برای تولید خون ضروری‌اند.

• ارتباط با تولید خون و تغذیه

• نیاز خون به لدونه:

خون از ماده‌ای نرم و انعطاف‌پذیر تولید می‌شود تا بتواند به راحتی در ساخت اعضای بدن نقش ایفا کند. این انعطاف‌پذیری به شباهت جوهر ماده غذایی با جوهر اعضای بدن بستگی دارد که اغلب نرم و لدن هستند.

• کمبود لدونه در برنج

برنج به دلیل فقدان این نرمی، ارزش غذایی کمتری نسبت به گندم، جو، دارد. به همین دلیل، نمی‌تواند به اندازه این غلات در تغذیه بدن مؤثر باشد.

 

• خاصیت قبض (انقباضی) برنج

برنج خاصیت قبض (جمع‌کننده و قابض) دارد، هرچند بسیاری از پزشکان این نظر را رد می‌کنند.

استدلال ما در این است که کاهش رطوبت و افزایش عنصر خاکی در برنج، آن را به ماده‌ای قابض تبدیل می‌کند.

وقتی رطوبت در برنج کم شود و خشکی‌اش غالب گردد، طبیعت آن به سمت انقباض و جمع‌کنندگی می‌رود.

 

خلاصه چند سطر گذشته:

برنج ، گویی موجودی دوگانه است: از سویی تشنه آب و وابسته به رطوبت، و از سوی دیگر ذاتاً خشک و شکننده.

این گیاه به مثابه پیکری متخلخل و سبک است که در برابر حرارت و نور، رطوبتش را از دست می‌دهد و به خشکی پناه می‌برد.

گویی برنج در رقص میان آب و آتش، هویت خود را می‌یابد.

خاصیت قبض آن نیز چون نیرویی نهان، بر طبیعتش سایه می‌افکند و آن را از دیگر غلات متمایز می‌سازد.

۷)    طبیعت و آثار برنج به طور کلی (فی طبیعته و أفعاله على الإطلاق)

‌أ.       ترکیب طبیعی برنج:

در برنج، عنصر خاکی (أرضی) و هوایی (هوائی) فراوان است، اما عنصر آبی (مائیه) در آن، اندک است و  می دانیم عنصر هوایی در مرطوب کردن بدن نقشی ندارد و رطوبت تنها از جوهر آبی تأمین می‌شود. به همین دلیل، برنج به ناچار خشک و خشک‌کننده است.

 

‌ب.  خاصیت قبض (انقباضی) و تأثیر بر بدن

• خشکی و قبض

به دلیل خشکی زیاد و غلبه عنصر خاکی، برنج بدون شک خاصیت قبض دارد و برای معده و روده‌ها عاقل (قبض شکم) است.

• اعتدال در ویژگی‌ها:

هیچ‌یک از کیفیات برنج (گرمی، خشکی، یا قبض) بیش از حد نیست. گرمی آن به اعتدال نزدیک است، وگرنه برخی آن را سرد نمی‌پنداشتند.

• تأثیر پخت:

خشکی و خاصیت قبض برنج وقتی با شیر، روغن یا مواد چرب مانند گوشت پرچرب پخته شود، از بین می‌رود.

این نشان می‌دهد که کیفیات آن خیلی قوی و پایدار نیستند.

 

‌ج.    خاصیت پاک‌کنندگی (جلاء) و خشک‌کنندگی

• جلاء به دلیل تخلخل:

برنج به سبب تخلخل جرم خاکی‌اش، خاصیت جلاء (پاک‌کنندگی و صیقل‌دهندگی) دارد.

• و لذا به ناچار خشک‌کننده نیز هست. از این رو، به عنوان ماده‌ای منقی (تصفیه‌کننده) شناخته می‌شود.

 

• تأثیر برنج بر اعضای سر (فی فعله فی أعضاء الرأس)
  • طبیعت سبک و متخلخل برنج
• قابلیت صعود:

از آنجا که عنصر خاکی در برنج سبک و متخلخل است، به ناچار با گرمای غریزی بدن، قابلیت بالا رفتن دارد ، هنگامی که گرمای غریزی درونی بدن (به‌ویژه هنگام خواب که این گرما در بدن جمع می‌شود) برانگیخته شود و مقداری برنج در معده یا نزدیک آن باشد، اجزای بسیاری از آن به سمت بالا صعود می‌کنند.

• تأثیر بر خواب و رویاها

• اگر برنج خورده شود، هنگام خواب بخارهای فراوانی از آن برمی‌خیزد که این بخارها در ذهن، تخیلاتی دلپذیر و شادی‌آور پدید می‌آورند، برخلاف بخارهای سوداوی سیاه که ترسناک، غم‌انگیز و اضطراب‌آورند ، به همین دلیل، برنج سبب دیدن خواب‌های لذت‌بخش می‌شود.
• برنج، به‌ویژه اگر با موادی نرم‌کننده پخته شود (روغن ها یا قلم گاو و آب پاچه) ، هضم آسانی دارد و بدن را هنگام خواب خسته نمی‌کند، از این رو رویاهای خوش می‌آورد؛ برخلاف غذاهای سنگین که هضم دشوارشان خواب را آشوب‌زده می‌کند.

 

• تأثیر برنج بر اعضای گوارش (فی فعله فی أعضاء الغذاء)

1. سازگاری برنج با اعضای بدن
   • جوهر برنج از عناصر خاکی و آبی تشکیل شده و در آن عنصر هوایی نیز وجود دارد. هرچند هوائیت آن زیاد است، اما در مقایسه با خاکی بودنش غالب نیست.

به همین دلیل، جوهر برنج با جوهر اعضای بدن سازگار است.

• برنج کیفیتی قوی و غالب ندارد که بر اعضای بدن چیره شود یا مزاج حیوانی را مختل کند، از این رو جزو غذاها محسوب می‌شود.
• ارزش غذایی: غذاییت برنج خیلی کم نیست، زیرا طبیعت خاکی‌اش با جوهر اعضای بدن هماهنگ است.

2. تأثیر خشکی و سازگاری با مزاج‌ها

• خشکی غذا:

به دلیل فراوانی عنصر خاکی،طبع برنج خشک است. این ویژگی آن را برای افراد با مزاج‌های مرطوب بسیار مناسب می‌کند.

• به همین سبب، برنج برای ساکنان هوای بسیار مرطوب (شمال ایران یا هند) ، بسیار سازگار است.
• رطوبت زیاد هوا ، بخار فراوانی در بدنشان ایجاد می‌کند ، و برنج این رطوبت را تعدیل می‌کند.
• جزو بهترین غذاها برای آنها است و عمر را طولانی می‌کند. زیرا برنج مزاج مرطوب و مستعد فساد بدنشان را متعادل می‌کند.

3. تأثیر پخت و تعدیل خشکی آن با مواد مرطوب

• اگر برنج با موادی مانند شیر، روغن بادام، چربی دمبه یا گوشت چرب پخته شود، خشکی‌اش تعدیل می‌شود و غذایی بسیار مغذی و مناسب برای مزاج‌های معتدل می‌گردد.
• علت مغذی بودن این است که ،برنج به خودی خود غذایی سالم است، زیرا از کیفیات مضر و افراطی خالی است.
• تنها خشکی بیش از حدش، آن را از برتری و مغذی بودن کامل؛ دور می‌کند، اما با رفع خشکی، با تدابیر گفته شده ،بسیار مغذی می‌شود.

4. تأثیر بر معده و هضم

• خاصیت دباغی و تقویت
• برنج به دلیل خاصیت پاک‌کنندگی (جلاء) و خشک‌کنندگی، معده را دباغی (محکم و جمع) می‌کند بنابراین می‌تواند هضم را تقویت کند.
• خاصیت قبض آن نیز اجزای معده را جمع کرده و به هضم کمک می‌کند.
• دشواری هضم
• با این حال، به دلیل اجزای خاکی‌اش، هضم برنج ،دشوار است و به کندی از معده خارج می‌شود، زیرا فاقد لغزندگی لازم برای حرکت سریع است.
• خوردن برنج با شکر یا عسل، به دلیل افزایش خاصیت جلاء و نفوذ سریع این مواد به کبد، خروج آن را از معده تسریع می‌کند و همراه خود، برنج را به کبد می‌کشاند.

5. تأثیر بر کبد

• انسداد ضعیف مجاری کبد:

برنج به طور نامحسوس ، مجاری کبد را مسدود می‌کند، و این اثر با شکر یا عسل که سریع به کبد نفوذ می‌کنند، شدیدتر می‌شود(هر چند مشکل هضم معدی را حل میکند)

• مضرات با سرکه:

خوردن برنج با سرکه زیان‌آور است، زیرا سرکه خشکی آن را افزایش می‌دهد.

 

6. برنج و آثار آن بر روده ها

• تسکین درد

برنج درد ناشی از خونریزی روده (سحج) و سوزش مواد تند را آرام می‌کند، زیرا هضم دشوار، خاصیت قبض، و کاهش خروج باد آن، به تسکین دردهای سوزاننده و خراش‌ها کمک می‌کند.

• اثر غروی

برنج در محل خراشیدگی با ایجاد حالت غروی (لزج و نرم)، رطوبت ملایمی پدید می‌آورد که درد ناشی از عبور مواد را کاهش می‌دهد. این اثر با مصرف برنج ،چه از طریق تنقیه (حقنه) و چه از راه دهان باشد، رخ می‌دهد، و به همین دلیل در درمان خراشیدگی‌ها و اسهال به کار می‌رود.

7. پخت با مواد خاص و تأثیرات آن

• پخت با روغن یا دوغ :
  • اگر برنج با روغن یا دوغ پخته شود، گرما را فرو می‌نشاند، اشتها را تحریک می‌کند، و عطش را تسکین می‌دهد، اما هضمش در این حالت دشوارتر می‌شود.
  • خوردن زیاد آن ایجاد انسدا در کبد به دلیل ترکیب غلظت و حالت غروی، می‌کند.
• بحث درباره حالت غروی
• اشکال: ممکن است کسی بگوید غرویت (حالت لزج و غلیظ) با چسبندگی همراه است، اما برنج به دلیل کمبود رطوبت و لدونه، چسبنده نیست؛ پس چگونه غروی می‌شود؟
• پاسخ: این غرویت از ترکیب برنج با رطوبت‌های بدن یا موادی که با آن پخته می‌شود، پدید می‌آید. وقتی این رطوبت‌ها در معده با جرم خاکی برنج پخته و ریز شوند، به دلیل عدم انسجام شدید اجزای خاکی برنج (ناشی از فقدان لدونه)، با رطوبت درهم می‌آمیزند و حالت غروی ایجاد می‌کنند.

 

8. فواید برنج پخته‌شده در آب

• درمان سوزش و خراش
• اگر برنج در آب پخته شود تا اینکه ، له گردد و سپس نوشیده شود، سوزش مواد تند را تسکین می‌دهد و روده‌ها را با لایه‌ای غروی می‌پوشاند ؛
• این اثر با افزودن چربی (مثل شحم کلیه بز) تقویت می‌شود.
• پخت برنج با عصاره گیاه خرفه و خوردن یا نوشیدن آن، برای خراشیدگی، درد شکم ناشی از خلط تند، و یبوست بسیار مفید است، زیرا بطن را به شدت جمع می‌کند.

 

9. ارزش غذایی و چاق‌کنندگی

برنج از غذاهای مناسب برای خلط‌های چاق‌کننده است، که این موضوع بعداً توضیح داده خواهد شد.

 

10. تولید باد و نفخ:

برنج به دلیل خشکی‌اش، باد و نفخ ایجاد می‌کند و گاه ممکن است به قولنج (درد شدید شکمی) منجر شود.

خلاصه چند سطر گذشته:

• برنج چونان دوستی مهربان برای بدن ،که با طبیعت خاکی و نرم خود، به اعضای گوارش نزدیک می‌شود و رطوبت‌های اضافی را آرام می‌کند. عمر را به مردمان مناطق رطوبی هدیه می‌دهد.
• با شیر و چربی، نقاب خشکی از چهره‌اش می‌افتد و به غذایی لطیف و مغذی بدل می‌شود که معده را نوازش می‌کند، هرچند گاه با کندی گام برمی‌دارد و نیاز به یاری شکر و عسل دارد تا روان‌تر به راه افتد.
• گاه با خشکی و نفخش درد می‌آفریند و گاه با نرمی غروی‌اش، زخم‌ها را التیام می‌بخشد.
• در پخت با روغن و شیر، گویی نقابی از لطافت بر چهره می‌زند که گرما را خاموش و دل را به غذا مشتاق می‌کند.
• حالت غروی‌اش، چون جامه‌ای لزج و آرام‌بخش، روده‌ها را در بر می‌گیرد و از سوزش و خراش پناهشان می‌دهد.
• این دوگانگی، برنج را به عنصری شگفت‌انگیز در طبیعت بدل کرده که هم چالش می‌آفریند و هم درمان می‌بخشد.

 

11. تأثیر برنج بر اعضای دفع (فی فعله فی أعضاء النفض)

 

1. خاصیت قبض و تأثیر بر دفع

برنج به دلیل خاصیت قبض خود، هنگامی که خورده شود، ادرار، مدفوع و خروج باد را کاهش می‌دهد و به همین سبب ممکن است قولنج (درد شدید شکمی) ایجاد کند.

 

2. تأثیر پخت بر خاصیت قبض

• اگر برنج با آب زیاد پخته شود، خاصیت قبض آن به دلیل افزایش رطوبت کاهش می‌یابد.
• اگر با شیر، گوشت چرب، (روغن کنجد) یا مشابه آن پخته شود، خاصیت قبضش بسیار کم می‌شود، به‌ویژه اگر با عسل یا شکر خورده شود.
• اگر با دوغ یا کشک پخته شود، خاصیت قبض برنج را اندکی تقویت می‌کند.
• اگر با سماغ پخته شود، خاصیت قبض آن به شدت افزایش می‌یابد.

 

3. عوارض احتمالی و فواید خاص

• احتمال سنگ‌سازی

بعید نیست که خوردن زیاد برنج، به‌ویژه با شیر، سنگ (حصاه) در بدن ایجاد کند، زیرا ترکیب قبض شدید و رطوبت شیر ممکن است رسوباتی پدید آورد.

• افزایش منی

برنج، به‌خصوص وقتی با شیر پخته شود، تولید منی را افزایش می‌دهد.

• درمان اسهال:

اگر از آرد برنج، شربتی رقیق (حَسو) تهیه و نوشیده شود، به شدت برای رفع عوارض داروهای ملین افراطی مفید است.

 

12. تأثیر برنج بر بیماری‌های عمومی (فی فعله فی الأمراض التی لا اختصاص لها بعضو عضو)
13. تأثیر بر پوست و رنگ چهره

• بهبود رنگ:

خورد آن ، رنگ چهره را بهبود می‌بخشد.

• استفاده موضعی

اگر آرد برنج بر بدن مالیده شود، به دلیل خاصیت پاک‌کنندگی (جلاء) قوی‌اش، آلودگی‌ها را می‌زداید و رنگ پوست را روشن‌تر و زیباتر می‌کند.

• درمان زخم‌ها:

پاشیدن آرد برنج بر زخم‌های تازه، به دلیل خاصیت خشک‌کنندگی‌اش، آنها را بهبود می‌بخشد. همچنین، در زخم‌های باز، کثیفی را پاک کرده و با جلاء و تجفیف خود، آنها را تمیز می‌کند.

 

2. فواید برای روده‌ها

• درمان زخم روده

برنج، چه به صورت تنقیه (حقنه) و چه به صورت استعمال خارجی، برای زخم‌های روده مفید است.

• رفع قبض:

اگر برنج یک روز و شب در آب سبوس یا شیر خیسانده و سپس پخته شود، خاصیت قبض و خشکی‌اش کاملاً از بین می‌رود و بطن را جمع نمی‌کند.

 

3. افزایش منی و قوای جنسی

• تولید منی:

خوردن برنج به دلیل غلظت و خشکی‌اش، منی را افزایش می‌دهد. موادی با این ویژگی، مانند آنچه در افراد سوداوی دیده می‌شود، منی را زیاد می‌کنند، زیرا جوهر منی باید با جوهر اعضای بدن که غالباً خاکی‌اند، مشابه باشد.

• پخت با شیر

وقتی برنج با شیر پخته شود، تولید منی را بسیار افزایش می‌دهد و در عین حال خشکی‌اش را متعادل می‌کند.

• تقویت قوای جنسی:

چون برنج منی را زیاد می‌کند و نفخ‌آور و برانگیزاننده است، از غذاهای تقویت‌کننده قوای جنسی (باهیه) محسوب می‌شود. ابن‌نفیس می‌گوید بادهای ناشی از آن، با ورود به رگ‌های آلت، به انبساط و نعوظ کمک می‌کند (هرچند این نظر او خطاست، زیرا خود پیش‌تر نعوظ را نتیجه هجوم خون دانسته بود).

4. ارزش غذایی و اثرات عمومی

• پخت با آبگوشت:

برنج پخته‌شده در مرق (آبگوشت)، منی را افزایش می‌دهد، بسیار مغذی است، بدن را چاق می‌کند، رنگ چهره را بهبود می‌بخشد، و زردی ناشی از دوران نقاهت یا مشابه آن را برطرف می‌کند.

 

۱۳.  آثار مثبت بر بدن

• مصرف متعادل:

اصلاح حال بدن، بهبود رنگ چهره، تولید خلط سالم، ایجاد خواب‌های خوش.

• مصلح:

خیساندن در آب نخاله و مصرف با شیرینی؛ جوشاندن در آب قرطم برای رفع انسداد ناشی از آن.

 

۱۴. نکات تکمیلی:

• در جریان گرفتن پوست و سفید کردن دانه برنج مقدار قابل ملاحظه‏اى از مواد مفید شلتوک از دست مى‏رود، زیرا این مواد در پوست و در غشاى قهوه‏اى برنج وجود دارد.
• همچنین در طول مدت زمان انباردارى برنج، بخصوص اگر مدت درازى باشد ارزش غذایی آن کم می شود
• دانه‏هاى جوانه‏زده برنج یا مالت برنج‏ به عنوان مقوى معده به کار مى‏رود
• آب برنج خنک‏کننده و مدر است و ترشحات زیاد اسهال و اسهال خونى را تسکین مى‏دهد
• آرد برنج را مى‏توان در ضمادهاى نرم‏کننده به کار برد [فوکود].
• برنج چون داراى نشاسته فراوان است از نظر اصول از غلات مناسب براى نان است ولى چون مقدار گلوتن‏ آن خیلى کم است چسبندگى آرد گندم را ندارد و بنابراین نمى‏توان نان معمولى از آن تهیه کرد اما در صنعت شیرینى‏سازى از آن نانهاى شیرینى با قطع و اندازه کوچک تهیه مى‏کنند.
• براى اشخاصى که مبتلا به سل هستند خصوصا اگر با شیر الاغ پخته شود در مواردى که تب عفونى نداشته باشند خیلى مفید است
• خوردن حریره یا فرنى آرد برنج که با پیه کلیه بز پخته شده باشد براى رفع اسهال و دل‏درد و زخم روده‏ها بسیار نافع است.
• اگر جواهر را با آب جوشانده برنج بشویند چرک آن را پاک کرده و جلا مى‏دهد
• همچنین اگر آرد بسیار نرم برنج را با آب به جواهر بمالند و خشک نموده با آب بشویند و این کار را چند بار تکرار نمایند جواهر بسیار صاف و با جلا مى‏شود.
• از آرد برنج براى تسکین و رفع قرمزى ناحیه دستگاه تناسلى اطفال که به علت آلوده شدن به ادرار تحریک شده باشد استفاده مى‏شود.
• چون مقدار چربى آرد برنج خیلى کم است در استعمال خارج که به صورت گرد براى رفع التهاب پوست مصرف مى‏شود اگر به تنهایى مصرف شود پوست را خشک مى‏کند و چربى پوست را مى‏گیرد به این جهت معمولا براى رفع این عیب آن را مخلوط با نشاسته و پودر تالک مصرف مى‏کنند.

 

۱۵. بدل (جایگزین)

• آرد جو شسته‌شده.

منابع:

الشامل فی الصناعه الطبیه(ابن نفیس)، تحفه المومنین(حکیم مومن) ؛ مخزن الادویه ( عقیلی) معارف گیاهی(میرحیدر)